Akciğer Ödemi (Pulmoner Ödem)

Akciğer ödemi, pulmoner kapillerlerin (ince damarlar) içindeki sıvının, önce interstisiyel aralığa, oradan da alveoller (hava kesecikleri) içine geçişidir. Akciğer fonksiyonu ve gaz değişimi, alveoller içine geçen sıvının miktarına göre değişik derecelerde bozulur.
Akciğerler sayısız miktarda alveol adı verilen hava kesecikleri ile doludur.  Her soluk alışta bu kesecikler havanın içindeki oksijeni alır ve karbondioksiti dışarı verir. Normalde gaz alışverişi problemsiz devam eder. Fakat bazı durumlarda alveollerin içi sıvı ile dolar ve bu gaz alışverişi bozulur. Sıvı toplanmasının genellikle en sık nedeni kalp hastalıklarına bağlıdır (kardiojenik pulmoner ödem).
Kalp nasıl çalışır
Kalp iki üst ve iki alt odacıktan oluşur. Üst odalar (sağ ve sol atriumlar) gelen kanı alır ve alt odacıkların (sağ ve sol ventrikül) içine pompalar Alt odacıklar daha kaslıdır ve kanı sağ ventrikülden akciğerlere, sol ventrikülden ise tüm vücuda pompalar.  Kalp kapakçıkları kanın doğru yönde akmasını sağlamak için odacıklar arasında ve büyük damarların çıkışında bulunur.
Normalde, vücudun her yerinden gelen oksijenden fakir kan sağ atriuma girer ve oradan sağ ventriküle girer. Buradan büyük kan damarları (pulmoner arter) yoluyla akciğerlere pompalanır. Orada, kandan karbondioksit alınır ve yreine oksijen geçişi olur. Oksijenden zengin kan daha sonra, pulmoner venler yoluyla sol atriyuma döner ve sol mitral kapaktan geçerek sol ventrikül içine akar, ve  sol atriumda, bir başka büyük arter olan aort aracılığıyla tüm vücuda pompalanır. Aort kökünde aort kapağı kalbin içine geriye kan akmasını engeller.
I-Kalp hastalıklarına bağlı akciğer ödemi
Kardiyak pulmoner ödem - konjestif kalp yetmezliği olarak bilinir - hastalıklı veya yorgun çalışan sol ventrikül akciğerlerden gelen kanı tüm vücuda yeterince pompalayamaz. Bunun bir sonucu olarak, sol atriumda biriken kan, akciğerler içindeki kılcal damarlara basınç uygular, bu şekilde sıvı kapiller damarlardan alveollerin içine dolar.
Konjestif kalp yetmezliği bazen, pulmoner arterler içindeki basıncın artmasına bağlı olarak oluşan sağ ventrikül yetmezliğine bağlı olarak da gelişebilir. Bu durum genellikle kronik akciğer hastalığı, pulmoner arter hipertansiyonu, sol kalp yetmezliğigibi nedenlere bağlı olarak gelişir.
Sol ventrikül yetmezliğine neden olan kalp hastalıkları şunlardır:
Koroner arter hastalığı. Zamanla, kalbin kan akımını sağlayan arterlerde ateroskleroz  (plaklar) nedeniyle daralmalar oluşur. Daralan bu arterlerde pıhtı oluşursa kalbin kan akımı bozulur ve kalp kası zarar görür. Bu nedenle kalbin kasılma ve kanı pompalama yeteneği değişen derecelerde azalır. sağlıklım kalan kalp kası kompanse etmek için daha fazla kasılır, kanı yeterince etkili pompalayamaz ya da fazla yükten dolayı zorlanır. Bu nedenle kan akciğerlerde birikir ve kalpler damarlardan sızan sıvı akciğerlere dolar.
1-Kardiyomiyopati. Kalp kası zarar gördüğünde kalp kasının kanı pompalama yeteneği azalır. Egzersizle artan kalp hızı, yüksek tansiyon, sıvı tutulumuna neden olan fazla tuz tüketimi gibi durumlarda yeterince kanı pompalayamaz ve kan akciğerlerde birikir.
2-Kalp kapakçığı sorunları. Mitral kapak ve aort kakçıklarında sorunlar sol kalp yetmezliğine neden olur. Bazen kapakçık yeterince açılamaz, daralma vardır - stenoz, bazen de yeterince kapanamaz - yetmezlik vardır. Ani kapakçık yetmezliği olursa şiddetli akciğer ödemi gelişebilir.
3-Yüksek kan basıncı (hipertansiyon). Tedavi edilmeyen veya kontrolsüz yüksek kan basıncı nedeniyle sol ventrikül kasında kalınlaşma olur ve koroner arter hastalığının kötüleşmesine neden olur
II-Kardiyak olmayan akciğer ödemi
Akciğer ödemi, her zaman kalp hastalığı sonucu gelişmez. Akciğerlerde kapiller damarlarların geçirgenliği artar, ve hava keseciklerinin içine sıvı dolar. Bu durumda kalp normaldir.
Kardiyojenik olmayan akciğewr ödemi nedenleri şunlardır:
1-Akciğer enfeksiyonları. Zatüre gibi akciğer enfeksiyonu nedeniyle görülen akciğer ödeminde akciğerin etkilendiği, ödem olan alanda akciğer ödemi vardır.
2-Toksinlere maruz kalma.   Klor veya amonyak gibi solunumla alınan irritanlar ya da vücutta bulunan maddeler (mesela mide içeriğinin aspirasyonu) gibi nedenlerle oluşur.
3-Böbrek hastalığı. Böbreklerin iyi çalışmaması vücuttan sıvı atılmasını engeller. Vücutta biriken fazla sıvı akciğer ödemine neden olur.
4-Duman inhalasyonu. Yangın sırasında ortaya çıkan zehirli gazlar içeren duman, akciğerlerdeki kapiller ve alveoller arasında bulunan dokuya zarar verir. Akciğerlerde sıvı birikmesine neden olur.
5-Advers ilaç reaksiyonu. Eroin ve kokain gibi yasadışı ilaçlar, kemoterapi ilaçları, aspirin vb pek çok ilaç akciğer ödemine neden olabilir.
6-Akut solunum sıkıntısı sendromu (ARDS). Aniden akciğerler sıvı ve beyaz kan hücreleri ile dolar. Ciddi ve acil bir durumdur. Ciddi yaralanma (travma), sistemik enfeksiyonlar (sepsis), zatüre, şok gibi pek çok nedenle ARDS gelişebilir.
7-Yüksek rakım.  Dağcılarda ve yüksek irtifada yaşayan veya yüksek irtifa yerlere seyahat eden kişilerde, yüksek rakım akciğer ödemi (HAPE) gelişme riski vardır. Bu durum  genellikle yaklaşık 2400 metre ve yukarıdaki yüksekliklerde oluşur. Ayrıca vücudu yüksek rakım alıştırmadan, yüksek rakımlarda yürüyüş ve kayak egzersizi yapan kişilerde de görülebilmektedir. Daha önceden yüksek rakımlarda yürüyüş ya da kayak yapan kişiler de akciğer ödemine karşı bağışık değildir. Bu kişilerde de akciğer ödemi oluşabilir.
Kesin nedeni tam olarak anlaşılamamış olmakla birlikte, akciğer kılcal damarlarının daralmasının bir sonucu olarak artmış basınç nedeniyle geliştiği düşünülmektedir. Ciddi tedavi almayan kişilerde, HAPE ölümcül olabilir.
8-Boğulma. Boğulma riski geçiren kişilerde suyun akciğerlere girmesi akciğer ödemi neden olur.
Anında tedavi ile geri dönüşlü bir durumdur.
Belirtileri:
Nedenine bağlı olarak, pulmoner ödem belirtileri aniden oluşur veya yavaş gelişebilir.
a-Ani (akut) pulmoner ödem semptomları
-Yatış pozisyonunda artan nefes darlığı veya solunum zorluğu (dispne)
-Boğulma hissi
-Hırıltılı solunum veya nefes nefese kalma
-Anksiyete, huzursuzluk ve endişe hali
-Kanla birlikte olabilen, köpüklü ve balgamlı öksürük
-Aşırı terleme
-Soluk cilt
-Göğüs ağrısı (akciğer ödemi kalp hastalığına bağlı olduğunda)
-Hızlı ve düzensiz kalp atışı (çarpıntı)
Eğer bu belirtileri veya belirtilerden herhangi biri varsa,  hemen 112’yi arayarak acil tıbbi yardım isteyin. Çünkü eğer tedavi edilmezse akciğer ödemi ölümcül olabilir.
b-Uzun süreli (kronik) pulmoner ödem semptomları
-Fiziksel olarak aktif durumda normalden daha fazla nefes darlığı olması.
-Hırıltılı solunum
-Gece uykudan nefessiz kalarak uyanma, otururken rahatlama.
-Konjestif kalp yetmezliği sonucu oluşan pulmoner ödemde, kalp vücudun ihtiyaçlarını karşılamak için yeterince kan pompalayamaz, vücutta sıvı birikmesi ve buna bağlı olarak hızlı kilo artışı görülebilir.
-Bacak ve ayak bileklerinde şişme (ödem).
-İştah kaybı.
-Yorgunluk.
c-Yüksek irtifa akciğer ödemi belirtileri
-Baş ağrısı
-Uykusuzluk
-Sıvı retansiyonu
-Öksürük
-Nefes darlığı
Komplikasyonlar:
Pulmoner ödem devam ederse  pulmoner arter basıncı artar ve sağ kalp yetmezliği gelişir. Sağ atrium kası daha ince yapıdadır. Sağ atrium içindeki basınç artışı aşağıdaki organlar yansır:
1-Bacaklarda ödem
2-Akciğerleri çevreleyen zarda sıvı birikimi
3-Karaciğerde sıvı toplanması ve büyüme
Tedavi edilmediğinde akciğer ödemi ölümcül olabilir. Bazen tedaviye yanıt alınamamaktadır.
Tanı:
Pulmoner ödem hemen tedavi gerektirdiğinden, başlangıçta fizik muayene ve akciğer filmi çekilir ve belirtiler değerlendirilerek teşhis konulur. Kan gazları için kan alınır. Ayrıca, kanda B tipi natriüretik peptid (BNP) düzeyine bakılır, bu maddenin  artması kalpten kaynaklanabilecek bir akciğer ödemini gösterir Genel kan biyokimyası ve kan sayımı yapılır.
Akciğer ödeminin belirlenmesinde yapılabilecek testler şunlardır:
1-Akciğer filmi
Akciğerlerde sıvı toplanması ilk değerlendirilmesi gerenken testlerden biridir.
2-Elektrokardiyografi (EKG).
Kalp hızı, ritmi ve aritmiler değerlendirir.
3-Ekokardiyografi (tanısal kardiyak ultrason).
Kalp kapakçık problemleri, ventrikül duvarında anormal hareketleri, kalp çevresinde sıvı (perikard efüzyonu)   ve konjenital kalp defektleri gibi kalp anomalilerinin teşhisinde önemlidir. bir dizi teşhis yardımcı olabilir. Sol ventrikül kasılması sırasında pomplanan kanın miktarı (ejeksiyon fraksiyonu, veya EF) azalr. Ekokardiografi ile bu azalma tespit edildiğinde kalp kaynaklı bir akciğer ödemi düşünülür. EF’nun normal olduğu durumlarda da kalp kaynaklı akciğer ödemi gelişebilir.
4-Transözofageal ekokardiyografi (TEE). Ösofagus (yemek borusu) içine ultrason probu özelliği taşıyan bir alet yerleştirilir. Yemek borusu hemen kalbin arkasında yer alır, bu şekilde kalbin yapısı ve pulmoner arerler daha iyi değerlendirilir. İşlem sonrası birkaç gün boğaz ağrısı olabilir, perforasyon veya yemek borusunda kanama riski olabilir.
5-Pulmoner arter kateterizasyonu. Diğer testler pulmoner ödemin nedenini ortaya yoksa, doktorunuz akciğer kılcal damar basıncını (kama basıncı) ölçmek için bir bu işlemi önerebilir. Bu test sırasında, pulmoner arter içine bacak ya da kol damarından küçük bir balon uçlu kateter takılarak ölçüm yapılır.
6-Kalp kateterizasyonu / Anjiografi (Kalp anjiosu). EKG veya ekokardiyografi gibi testler pulmoner ödem nedenini ortaya çıkarmakta  yeterli değilse, ya da göğüs ağrısı varsa, kalp anjiyosu önerebilir. Kardiyak kateterizasyon sırasında, uzun, ince bir kateter; kasık, boyun veya koldaki bir arter veya ven damarı içine yerleştirilerek boya enjekte edilir, koroner anjiyografi yapıır. İşlem sırasında, tıkanmış arterin açılması gibi tedaviler sonucu, sol ventrikül pompalama eylemi hızla artabilir.
Tedavi:
1-İlk adım oksijen desteği yapılmasıdır. Yüz maskesi veya burun kanülü yoluyla oksijen tedavisi verilir. Bazen suni solunum cihazı desteği gerekebilir.
2-Kalbe giden kan miktarını azaltan ilaçlar (preload azaltan ilaçlar):
Nitrogliserin ve  diüretikler kullanılır. Diüretik olarak Lasix (furosemid) bu amaçla kullanılmaktadır. Diüretikler idrar miktarını artıracağından bu dönemde mesaneye sonda takılması gerekebilir.
3-Morfin: Nefes darlığı ve anksiyete tedavisinde kullanılabilir. Fakat bazı hekimler, morfin kullanılmasının daha riskli olduğunu düşünmektedirler. Bu amaçla daha farklı ve etkili ilaçlar kullanılabilir.
5-Afterload azaltan ilaçlar. Kan damarlarını genişleterek sol kalbin yükünü azaltır. Kalbin daha rahat kan pompalamasını sağlar. Nitroprusid (Nipruss), enalapril (Enapril) ve kaptopril (Kaptoril) gibi ilaçlar bu amaçla kullanılır.
6-Tansiyon ilaçları: Yüksek tansiyon kontrolü için tedavi verilir. Buna karşın çok düşük tansiyon varsa tansiyonu artıran ilaçlar kullanılır.
Yüksek irtifa akciğer ödemi (HAPE) tedavisi:
Yüksek rakımlara tırmanıyorsanız ve hafif nefes darlığı  ve HAPE bulgularınız varsa, mümkün olan en kısa zamanda hızla 600 – 900  metre aşağıya inin. Bu sizin belirtilerinizde rahatlama sağlayacaktır. Bu dönemde oksijen de faydalıdır. Eğer daha ciddi belirtileriniz varsa acil yardım çağırmalısınız. Bazen helikopter kurtarma gerekebilir. Çünkü HAPE hayatı tehdit edici olabilir.
Bazı tırmanıcılar HAPE riskini azaltmak ya da önlemek için asetazolamid (Diazomid) tedavisi başlar. Bu tedavi tırmanmadan en az 3 gün önce başlanmalıdır. Bazı yan etkileri şunlardır: Ellerde yangı ve iğnelenme hissi, bilinç bulanıklığı, ishal, bulantı, iştah kaybı ve duyma problemleri.
Akciğer ödemi riski olan hastaların dikkat etmesi gereken yaşamsal düzenlemeler ve önlemler şunlardır:
1-Günlük tartınızı kontrol edin. Bir günde 1-1.5 kg kilo artışı varsa doktorunuzu arayın.
2-Diyetinize dikkat edin. Kalp nedenli akciğer ödemi olan hastaların tuz kısıtlaması önemlidir. Tek bir yemekte fazla tuz alınması bile akciğer ödemini ağırlaştırabilir.
3-Tansiyonunuzu devamlı kontrol edin. Günde iki kaz manşonlu tansiyon aetleri ile tansiyonunuzu ölçün. Devamlı kullandığınız ilaçları alın. İdeal kan basıncı konusunda doktorunuza danışın.
4-Kilo kontrolü ve egzersiz konusunda doktorunuzun önerilerine uyun.
5-Her gece düzenli ve yeterli uyku uyuyun. Gün içerisinde kısa uyku dinlenmenizi sağlayacaktır. Obstruktif uyku apnesi ve horlama varsa tedavi olmanız önemlidir.
Akciğerlerinizin normale dönmesi 3-6 ayı bulabilir.
Akciğerlere zarar verebilecek alerjenlerden, ilaçlardan ve yüksek rakımdan kaçının.
Önleme:
Akciğer ödemi genellikle önlenemez, ancak aşağıdaki önlemler riski azaltmaya yardımcı olabilir.
Kardiyovasküler hastalıkların önlenmesi önemlidir. Kardiyovasküler hastalık akciğer ödeminin önde gelen nedenidir. Bu önerileri uygulayarak kalp sorunlarının pek çoğu azaltılabilir.
1-Kan basıncını kontrol edin. Yüksek kan basıncı (hipertansiyon) inme, kalp damar hastalığı ve böbrek yetmezliği gibi ciddi durumlara yol açabilir. 
Dinlenme halinde 120/80 mm Hg altında kan basıncı normal kabul edilir. Istirahat kan basıncı sürekli olarak 140/90 mm Hg veya daha yüksek ise, hipertansiyon söz konusudur. Birçok durumda alabileceğiniz önlemlerle, yüksek kan basıncını düşürebilirsiniz. Bunun için düzenli egzersiz, ideal kiloya ulaşma, taze meyve, sebze ve az yağlı süt ürünleri açısından zengin bir beslenme, tuz ve alkol kısıtlaması gibi yaşamsal düzenlemeler önemlidir.
2-Kan kolesterol düzeyini kontrol edin. Kolesterol iyi bir sağlık için gerekli yağların çeşitli türlerinden biridir. Ama yüksek kolesterol düzeyi kalp ve diğer damarlarda ateroskleroz (damar sertliği) riskini artırabilir. Yaşam tarzı düzenlemeleri ile genellikle kolesterol düzeylerinizi düşürebilirsiniz. Özellikle doymuş yağlardan kaçınma, daha fazla lifli gıdalar tüketme, balık ve taze meyve ve sebze yemek, düzenli egzersiz, sigarayı bırakma, ve aşırıya kaçmadan alkol alma kolesterol düzeyinizi dengelemekte önemlidir.
3-Sigara içmeyin. Eğer sigara içiyorsanız, kalp ve akciğer sağlığı için yapabileceğiniz tek ve en önemli şey sigarayı bırakmaktır.
4-Kalp için sağlıklı beslenin. Balık omega-3 yağ asitleri içerir. İyi kolesterol düzeyini artırır ve kanın pıhtılaşmasını önler. Bol meyve ve sebze tüketmek, bol antioksidan almanızı sağlar. Bu da damarlardaki yaşlanmayı ve damar sertliğini önler. Daha az hayvansal (doymuş) ve trans (hidrojenize) yağ yiyin.
5-Tuzu kısıtlayın. Eğer kalp hastalığı veya yüksek tansiyon varsa, daha az tuz (sodyum) kullanmak için özellikle önemlidir. Hatta tek bir tuzlu yemek veya bir paket cips  hasarlı, sol ventrikül fonksiyonunu bozabilir ve konjestif kalp yetmezliğini tetiklemek için yeterli olabilir.
6-Düzenli egzersiz yapın. Egzersiz sağlıklı bir kalp için çok önemlidir.Düzenli aerobik egzersiz – günde yaklaşık 30 dakika - kan basıncı ve kolesterol seviyelerini düzenlemeye ve sağlıklı bir kiloyu korumada yardımcı olur. Eğer egzersiz için hazır değilseniz, yavaş yavaş başlayın ve giderek temponuzu artırın. Bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuzdan  onay alın.
7-Sağlıklı kilonuzu koruyun. Kilolu olmak kalp damar hastalığı riskini artırır. Diğer yandan, küçük miktarlarda bile  kilo verme kan basıncını, kolesterolü düşürmeye ve diyabet riskini azaltmaya yardımcıdır.
8-Düşük doz aspirin  alabilirsiniz. Fakat bu konuda yararları ve zararları konusunda doktorunuzun önerilerine uymalısınız.
9-Stresinizi azaltın. Kalp sorunları riskini azaltmak için, stres seviyenizi azaltmaya çalışın.

Irtifa hastalığı (HAPE) önlenmesi
Yüksek rakıma çıkıyorsanız yavaş yavaş kendinizi bu rakıma alıştırarak tırmanın. Önerilerde farklılık olsa da yaklaşık 2400 metreye ulaştığınızda günlük 300 - 600 metreden daha fazla tırmanılmaması önerilmektedir. Bol sıvı almak, yeterli hidrasyonu sağlamak önemlidir. Yüksek rakıma çıkıldığında soluk alıp verme ihtiyacı artar. Bu da akciğerlerden solunumla sıvı kaybına neden olur.
Fiziksel olarak formda olmak, HAPE gelişmeyeceği anlamına gelmez. Formda olan kişiler yüksek rakımda daha az streslidirler. Fakat daha önce yüksek rakımlarda bulunmuş olmanız sizi HAPE riskinden korumaz. Asetazolamid (Diazomid), yüksek rakıma çıkılmadan 12-72 saat önce başlanırsa HAPE önlemede faydalıdır. Irtifa hastalığı, özellikle baş ağrısı ya da uykusuzluk, belirtileri ortaya çıkarsa ek bir kaç gün daha ilacı kullanmaya devam etmeniz önerilir.

Suda Boğulma ya bağlı akciğer ödemi nasıl oluşıur? Nasıl tedavi edilir?

Yorum Yaz

Yorum Yapabilmek İçin Lütfen Üye Girişi Yapınız.

Forum Köşemiz