Astım

Akciğerlerde hava kanallarında iltihaplanma veya ödem gelişmesine bağlı olarak gelişir. Soluk alıp verme güçleşir. Bazı kişilerde alevlenme dönemleri (Astım atağı) vardır.  Hastalar ataklar arasında kendilerini iyi hissederler. Astımda hava yollarında mikrobik olmayan bir iltihap vardır. Bu nedenle hava yolu kanalları şiş ve ödemlidir. Bu durum akciğerlerin uyaranlara aşırı duyarlı olmasına bağlı olarak gelişir. Bazı kişilerde ise soluk alıp vermede devamlı bir zorlanma vardır. Kesin nedeni tam bilinmemektedir.

Astım 5-17yaş çocuklarda, 65 yaş üzerinde ve şehirde yaşayan kişilerde daha sıktır.

Bazı insanlar için, astım küçük bir sıkıntı oluştururken. diğerleri için, bu günlük aktiviteyi engelleyen büyük bir sorun olabilir veya yaşamı tehdit eden bir astım krizine yol açabilir.
Astım tedavi edilemez, fakat semptomlar kontrol edilebilir. Zaman içinde astım sık sık değişiklikler gösterebilir. Bu açıdan belirti ve bulgularınızı izlemeniz ve uygun tedaviyi ayarlamak için doktorunuzla işbirliği içinde olmanız önemlidir.

Astım belirti ve bulgular şunlardır:
1-Nefes darlığı
2-Göğüste sıkışma hissi veya ağrı
3-Nefes darlığı, öksürük veya hırıltı nedeniyle uyku sorunları yaşama
4-Hırıltılı solunum, sesli soluk verme
5-Soğuk algınlığı veya gribal enfeksiyonlarda gibi solunum yolu enfeksiyonlarında, öksürük ve hırıltılı solunumda artma

Bazı insanlarda, bazı durumlarda astım semptomları alevlenir:
1-Egzersize bağlı astım, hava soğuk ve kuru olduğunda kötü olabilir
2-Mesleki astım,  kimyasal dumanlar, gaz veya toz gibi işyeri tetikleyicileri
3-Alerjenlere bağlı astım,  hayvan tüyü, hamam böceği veya polen gibi özel alerjenlere bağlı

Şiddetli astım atakları yaşamı tehdit edici olabilir.  Astımın acil belirtileri şunlardır:
1-Hızlı soluk alıp verme, nefes darlığında kötüleşme veya hırıltılı solunum,
2-Albuterol inhaler kullandıktan sonra düzelme olmaması,
3-Fiziksel aktivitenin az olmasına rağmen nefes darlığı olması,

Pek çok neden astım atağını tetikleyebilir. Bu nedenlerden bazıları şunlardır:
1.Allerjenler: Halı ve tozda bulunan akarlar, küf, polen, hayvansal döküntüler, hamamböceği vb. Gıdalarla alınan alerjenler (yerfıstığı, kabuklu deniz mahsülleri vb)
2.Havada bulunan koku (parfüm, boya, temizlik maddesi kokuları vb), hava kirliliği ve sigara dumanına maruz kalma.
3.Egzersize bağlı gelişen astım. Tedavisi daha kolaydır.
4.Soğuk ve kuru, aşırı sıcak ve nemli hava astımı tetikleyebilir.
5.Üst solunum yolu enfeksiyonları- grip, nezle vb.
6-Gülme, ağlama, esneme, bazen bayanlarda adet kanaması,
7-Duman gibi hava kirleticileri ve irritanları,
8-Beta blokerler, aspirin, ibuprofen (Advil, Motrin, diğerleri) ve naproksen (Aleve) gibi bazı ilaçlar
9-Güçlü duygular ve stres
10-Sülfit ve koruyucu içeren yiyecek ve içeceklerin bazı türleri
11-Gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH), mide asitleri geri boğazını içinde tahriş yapar.

Risk faktörleri:
1-Ailede astımlı birisi ile kan bağı (ebeveyn ya da kardeş gibi)
      2-Atopik dermatit ve alerjik rinit (saman nezlesi) gibi başka bir alerjik durumlar
      3-Şişmanlık
      4-Sigara kulanmak
      5-Sigara dumanına maruz kalmak
      6-Hamileyken sigara içen bir annenin çocuğu olmak
      7-Duman, hava kirliliği veya egzoz dumanına maruz kalmak
      8-Tarımda, kuaförde kullanılan kimyasallar gibi mesleki tetikleyicelere maruz kalmak
      9-Düşük doğum ağırlığı

Astım sınıflandırması şu şekilde yapılır:
1-Aralıklı hafif: Haftada 2 gün ya da ayda 2 gece hafif belirtiler vardır.
2-Hafif kalıcı: Haftada iki kereden fazladır, fakat bir günde tek bir atak görülür.
3-Kalıcı orta: Günde bir kereden ve haftada bir geceden fazla ataklar vardır.
4-Şiddetli inatçı: Çoğu günlerde gün boyu ve gecelerde sık sık belirtiler vardır.

Tanı:
1-Fizik muayene
Solunum yolu enfeksiyonu veya kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) diğer sağlık sorunları için ayırıcı tanı yapmak önemlidir. Doktorunuz belirti ve bulgularınızı değerlendirecek ve fizik muayene yapacaktır.
2-Akciğer fonksiyonu ölçmek için testler
Akciğer fonksiyon testleri nefes gibi içinde ve dışında ne kadar hava hareketleri belirlemek için verilebilir. Bu testler şunları içerebilir:
1-Spirometri. Bu test sırasında derin bir nefes alınır, sonra alınan havanın miktar olarak ne kadarını, ne derece hızlı verebildiğinize bakarak bronş daralması tahmin edilebilir.
2-Peak Flow Metre ( zirve akim ölçer ).
Akcigerlerden disariya üflenen havanin hizini ölçen bir alettir. Astim atagi sirasinda havayollari daralir ve dolayisiyla akcigerlerdeki hava daha düsük bir hizla disariya üflenir. Üfleme hızındaki farklılık( normale göre ) PFM ile ölçülür. PFM ile ölçülen üfleme hizi astim ataginin belirtileri başlamadan önce düser. Dolayısıyla eger siz veya çocugunuz PFM kullanmayi ögrenirseniz çocugunuzu erken dönemde evde tedavi edebilir, acil servise basvuruyu önleyebilirsiniz. Dört yasindan büyük tüm çocuklar biraz çaba ile PFM kullanmayi ögrenebilirler.  
Akciğer fonksiyon testleri  hava yollarını açmak için, albuterol gibi bir bronkodilatör verildikten sonra yapıldığında, akciğer fonksiyonu testlerinde düzelme olursa, astım olasıdır.
3-Ek testler
Astım teşhisinde kullanılan diğer testler şunlardır:
-Karşılaştırma testi. Metakolin solunduğunda, hava yollarınızda hafif daralma neden olur. Eğer metakolin tepkisi pozitifse, büyük olasılıkla astımdır. Bu test, akciğer fonksiyon testleri normal olsa bile kullanılabilir.
-Nitrik oksit testi. Solunum sırasında, dışarı verilen havada nitrik oksit miktarını ölçer. Astım belirtisi varsa, hava kanallarında  iltihap varsa, solukla verilen havada nitrik oksit düzeyi daha yüksek olabilir.
-Görüntüleme testleri. Akciğer grafisi, Akciğer ve burun boşlukları (sinüsler) yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı tomografi (BT) ile incelenir, yapısal anormalliklerin araştırılmasında istenebilir.
-Balgam eozinofil testi. Bu testte  tükürük ve öksürükle atılan mukusta (balgam) bir tür beyaz kan hücrelerini (eozinofil) aranır. Gül renkli boya (eozin) ile boyandığında eozinofil görünür hale gelir.
-Egzersiz ve soğuk bağlı astım için uyarıcı testler.


Tedavi:
Uygun bir tedavi ile astımın bulguları kontrol altına alınabilir. Ancak en etkili tedavi bile astımı tamamen ortadan kaldıramaz. Bunun nedeni hastalığa sebep olan temel bozukluğun tam olarak bulunamamış olmasıdır. Gerekli çevre önlemleri ve ilaç tedavisi ile hastalık kontrol altına alınabilir. Doktorun önerileri, çabaları ve tedavisi hastanın ailesi ve kendisi uyum gösteremezse tek başına yarar sağlamaz. Astım tedavisinin başarılı olması için en önemli nokta doktor ve hasta ailesi arasındaki uyumdur.
Tedavi iki bölümden oluşur:
1. Çevre Düzenlemesi:    
Hastalığın alevlenmesine sebep olan çevresel faktörler varsa, doktorunuz bazı çevresel değişiklikler yapmanızı önerecektir. Bunlar: 
a) Allerjenlerden korunma
-Akarların allerji oluşturan kısımları artıklarıdır. Bu artıklar ağırlıkları nedeniyle pek havada kalmazlar. Ancak ev temizliği yaparken havalanırlar, burundan içeriye girerek allerjiye sebep olurlar.
-Evde en sık bulundukları yerler yatak, yastık, halı, kanepeler, yatak örtüleri, doldurulmuş oyuncakların içidir.
-Akarlar insan derisinin döküntüleri ile beslenirler. Bu yüzden yaşamaları için en ideal yer yataklardır.
Hayvan ( kedi, kuş, köpek ) tüyü ve atıkları
Allerjenler sadece evde beslenen hayvanlar üzerinde değil, kuştüyü yastıklarda ve hayvan derisinden yapılmış diğer eşyalarda da bulunur.
Küf mantarı ( rutubet )
Ev tozu akarı
-Ev tozu akarı gözle görülmez fakat her evde bulunur.
-Örümcek ve kenelerle akraba olan akarlar insanı ısırmaz ve hastalık bulaştırmazlar.
  
Evde allerjenlerden korunmak için alınacak önlemler nelerdir ?
Yatak odasında:
-Yatak ve yastığı hava geçirmeyen bir materyal ile kaplayın ( Amerikan bezi, sentetik kumaş gibi ).
-Mümkünse şilteyi yaylı yatak ile değiştirin.
-Yünlü ve tüylü battaniye kullanmayın.
-Kus tüyü yastığı sentetik ( elyaf ) yastıkla değiştirin.
-Tüm yatak kılıfı, yastık kılıfı, battaniyeleri haftada bir, en az 60 derece suyla yıkayın.
-Mümkünse halıları kaldırın ve yerleri temiz tutun. Eğer halıyı kaldıramıyorsanız, doktorunuzun tavsiye edeceği maddeler ile temizleyin.
-Temizlik yapılırken, çocuğunuzu evden uzaklaştırın yada maske takın.
-Odada toz tutacak fazla eşyayı ( kitap, tüylü doldurulmuş oyuncaklar gibi ) ya odadan çıkarın yada dolaba koyup, kapısını kapalı tutun.
-Mümkünse klima ( hava serinletici ) kullanın.
-Evde hayvan beslemeyin; besliyorsanız yatak odasına kesinlikle sokmayın.
-Evde bir nem ölçer bulundurarak, nem oranını %25 ile %50 arasında tutunuz.
-İçi doldurulmuş koltuk yerine tahta veya plastik eşya tercih ediniz.
-Perdelerinizi sentetik materyalden seçin, kadife olmasın.
Mutfak, banyo ve küflü yerlerde:
-Sik sik havalandırın ve deterjanla temizleyiniz.
-Nemli yerlerde hali bulundurmayınız.
-Lavabo altlarını ve tuvaletin arka kısımlarını temiz ve kuru tutunuz.
-Hamam böceklerini ve fareleri mutlaka yok ediniz.
Evin diğer kısımlarında:
-Mümkünse halıları kaldırınız.
-Çocuğunuzun sofa, koltuk üzerinde uyumasına izin vermeyiniz.
-Toz alırken ıslak bez kullanarak tozun havalanmasını engelleyiniz.
-Evdeki çiçeklerin üzerinde küf olmasın, kontrol ediniz.
-Mümkünse hava tahliye kısmında ev tozlarını tutarak havaya karışmasını önleyen HEPA filtresi olan elektrik süpürgelerinden birini tercih ediniz.

b. İrritanlardan Kaçınma:
• Bu grupta en zarar veren etken sigaradır. Astımlı bir kişinin yasadığı evde ( evin tüm odaları dahil ) sigara içilmesine kesinlikle izin verilmemelidir.
• Odun ve kömür sobaları tahriş edici tanecikler ve kokular saldıklarından, mümkünse ısınmak için başka bir yola başvurulmalıdır.
• Saç spreyleri, parfümler, temizlik maddeleri, sinek ilacı ve hava kirliliği de tahriş edicidir. Hasta bunlardan etkileniyorsa, mümkünse temas önlenmelidir.

c. Psikolojik stres:
Astımlı çocuğun onu destekleyen sıcak ve samimi bir ev ortamına ihtiyacı vardır. Evde yaşayan kişilerin bu kronik hastalığın tedavisine ve kontrol altına alınmasına yaklaşımları iyi yönde olursa, tedavinin başarısı artar.

2.İlaç Tedavisi:
I- İnhaler ( hava yolu ile verilen ) Rahatlatıcılar:
a) Kısa etkili rahatlatıcılar ( Ventolin, Bricanyl ):
- Bu ilaçlar hava yollarının çeperini saran ve nöbet sırasında kasılan kasları gevşeterek hava yollarını genişletirler.
- Ağız içine püskürtülen formları (inhaler ) 15 dakika içinde etki etmeye baslar, 4 saat sonra bu etki kaybolur. Bu nedenle nöbet sırasında ilk kullanılacak ilaç grubudur.
- Egzersiz yapmadan 15 dakika önce kullanılırsa , egzersiz sırasında gelişebilecek rahatsızlığı engeller.
-Aşırı dozda kullanılırsa kalp hızını arttırır ( fazla kahve içmiş gibi ). Ellerde titreme olabilir. Çocukta artan yaramazlık izlenebilir.
b) Uzun etkili rahatlatıcılar ( Serevent, Foradil, Volmax )
- Oral ( ağız yolu ) veya inhaler ( püskürtme ) formları vardır.
- Oral yolla kullanılanlar astım atağı  sırasında doktorunuzun önerisi ile 3-7 gün süre ile verilir.
- İnhaler yolla kullanılanlar normal dönemde hasta atakta değilken, gün içinde veya geceleri uykudan uyandıran nefes darlığı, vızıltı veya öksürük olduğu durumlarda sabah 1 aksam1 kez seklinde kullanılır.
- Doktorunuzun önerisi dışında kullanılmaz.
II- Önleyiciler:
a) İntal:
- Koruyucu bir ilaçtır. Gelecek olan nöbeti önler.
- Hiç bir yan etkisi yoktur.
- Ancak bu ilaç sıkışıklığı olan çocuğa hiçbir yarar sağlamaz.
- Başlangıçta günde 4 kere sonra 3 kere kullanılabilir.
b)İnhaler yolla kullanılan steroidli ilaçlar: ( Pulmicort, Flixotide gibi )
- Hava yollarındaki şişme ve ödemi azaltır, yapışkan balgamın oluşumunu engeller.
- Hava yollarının uyaranlara karşı duyarlılığını azalır.
- Gelecek olan nöbeti önler.
- Spreyler seklinde verilen şekli vücut dolaşımına geçmediği için doktorunuzun tavsiye ettiği dozda yan etki göstermez.
- Ağızda kötü bir tat bırakabilir. Nadiren ağızda pamukçuk oluşumuna yol açabilir. Bunu engellemek için su ile gargara yapmak yeterlidir.
- Astım tedavisinin en etkili ilacıdır.
c) Oral( ağız yolu ile ) steroidler ( Prednol, Deltacortril )
- Hava yollarındaki şişme ve ödemi azaltır.
- Yapışkan balgamın ( mukus ) oluşumunu engeller
- Hava yollarının uyaranlara karşı olan duyarlılığını azaltır.
- Hava yollarının Ventolin, Bricanyl gibi rahatlatıcılara olan yanıtını arttırır.
- Olabilecek yan etkiler kullanıldığı süre ve dozla ilgilidir.
- Doktor tavsiyesi dışında kullanılamaz ve doktorunuzun önerdiği süre ve dozda kullanılmalıdır.
- Astım atağı sırasında püskürtme veya hava yolu ile kullanılan ilaçların yetersiz kaldığı durumlarda doktor tarafından önerilir.

Yorum Yaz

Yorum Yapabilmek İçin Lütfen Üye Girişi Yapınız.

Forum Köşemiz