Endokrin Sistem (İç Salgı Bezleri)

Endokrin Sistem ve Hormonların İşleyişine Genel Bakış:
1-Endokrin sistemi vücudun önemli bir kontrol sistemidir. Hormonlar sayesinde, büyüme ve gelişme, metabolizma, üreme ve vücut savunma gibi fonksiyonları sağlanır.

2-Endokrin organlar küçüktür ve vücut içinde belli bölgelere ayrılmışlardır. Bazı endokrin dokular hem endokrin hem de ekzokrin fonksiyon görürken, diğerleri ise tamamen hormon üretir.

3-Bütün hormonlar yağda çözünen steroid yapıda, ya da suda çüzünen aminoasit yapısındadır. Yağda çözünen steroid yapıda hormonlar hücre çekirdeğine kadar girebilir ve hücrenin DNA’sını değiştirebilir. Aminoasit yapıda hormonlar ise hücreler üzerindeki reseptörleri uyararak etki ederler.

4-Endokrin organların kontrolü hormonal, hümoral veya nöral uyaranlar tarafından sağlanır. Kanda hormon düzeylerinin düzenlenmesinde negatif geri besleme(negatif feedback) önemlidir.

Majör Endokrin Organlar:

1-Hipofiz bezi
Hipofiz bezi beyin tabanına bir sapla bağlıdır ve kemik yapı ile çevrilidir. Bir hormon salgılayan ön bölümü ve sinirlerden oluşan arka bölümü vardır
Büyüme hormonu ve prolaktin dışında, ön hipofiz hormonlarının hepsi diğer endokrin bezleri uyaran tropik hormonlardır.
1-Büyüme hormonu (GH): Tüm vücut dokularında büyümeyi uyarır. Anabolik ve protein koruyucu bir hormondur. Büyüme hormonunun en önemli etkisi iskelet kasları ve kemikler üzerindedir. Çocukluk döneminde yetersiz salgılandığında cücelik olur. Eğer çocukluk döneminde fazla salgılanırsa gigantizm(devlik), erişkin dönemde fazla salgılanırsa Akromegali gelişir.
2-Prolaktin (PRL): Anne sütü üretimini uyarır.
3-Adrenokortikotropik hormon (ACTH): Adrenal korteksi uyararak hormon üretimini uyarır.
4-Tiroid uyarıcı hormon (TSH): Tiroid hormonlarının salınması için tiroid bezini uyarır.
5-Gonadotropik hormonlar(FSH&LH)
Follikül Uyarıcı Hormon (FSH): Ergenlik sonrası, kadınlarda yumurtalıklarından folikül gelişimini ve östrojen üretimini uyarır; erkeklerde sperm üretimini sağlar.
Luteinizan Hormon (LH): Ergenlikten başlayarak, eişen folikülden yumurtlamayı uyarır,yumurtlama sonrası progestern hormonu üretimini sağlar. Erkeklerde testosteron hormonunun üretilmesi için testisleri uyarır.

2-Hipotalamus
Hipotalamus tarafından üretilen releasing ve inhibe edici hormonlar ön hipofiz tarafından yapılan hormonların salınımını düzenler. Aynı zamanda hipotalamusta iki hormon üretilir(Oksitosin ve Antidiüretik hormon). Bu hormonlar hipofiz bezinde depolanır.
1-Oksitosin: Güçlü uterus kasılmaları uyarır ve emzirme sırasında memelerden süt boşalmasını uyarır.
2-Antidiüretik hormon (ADH): Böbrek tubüllerine etki ederek sıvı emilimini artırır. Damarların kasılmasını sağlayarak kan basıncını artırır.

3-Epifiz(Pineal) bezi 
Beyinde üçüncü ventrikül içinde yer alır. Biyolojik ritimler ve üreme davranışlarını etkileyen melatonin hormonunu salgılar.

4-Tiroid bezi
Tiroid bezleri boyunda nefes borusunun önünde yer alır.
1-Tiroid hormonu (tiroksin [T4] ve triiyodotironin [T3]) tiroid folikülleri tarafından üretilir. Hipofiz bezinden salgılanan TSH hormonu tiroid hormonlarının(T3/T4) üretilmesini uyarır. Tiroid hormonları vücudun metabolik fonksiyonlarını uyarır. İyot eksikliği Guatr hastalığına yol açar. Tiroid hormonlarının yetersiz salgılanması yetişkinlerde Miksödem, çocukluk döneminde Kretinizm nedenidir. Graves hastalığı veya diğer hipertiroidi formlarında tiroid hormonlarının fazla salgılanması söz konusudur.
2-Kalsitonin:
Kan kalsiyum düzeyleri yükseldiğinde tiroid bezinde bulunan C hücrelerinden kalsitonin salınımı olur. Kalsitonin de kemiklerde osteoklast(kemik yıkımın sağlayan hüreler) aktivitesini azaltır ve osteoblast(kemik yapımından sorumlu hücreler) aktivitesini artırır. Kemiklerde kalsiyum ve fosfor depolanmasını sağlar.

5-Paratiroid bezleri
Paratiroid bezleri tiroid bezinin posterior yüzünde yer alan dört küçük bezden oluşur.
Kan kalsiyum düzeyleri düştüğünde, paratiroid hormon (PTH) salınımı olur. PTH kemiklerden kana kalsiyum geçişini sağlar. PTH yetersiz salgılandığımnda düşük kalsiyum düzeylerine bağlı olarak tetani görülebilir. PTH fazla salgılandığında ise aşırı kemik kaybı ve kırıklar oluşabilir.

6-Timus bezi
Üst toraks yerleşimlidir. Gençlik döneminde fonksiyon gösterir ve yaşlılıkta atrofiye uğrar. Timus bezinde salgılanan thymosin hormonu, vücut savunmasında, önemli T lenfositlerin olgunlaşmasını uyarır.

7-Pankreas adacıkları
Karın içinde mideye yakın bulunan pankreas hem bir ekzokrin ve hem de endokrin bezidir. Endokrin bölümü (adacıklar) insülin ve glukagon hormonlarının üretimini sağlar.
Glukoz kan düzeyleri yüksek olduğunda pankreastan insülin serbest bırakılır. Bu vücut hücreleri tarafından glukoz alımını ve hücrelerde glukozun kullanılmasını sağlar. Fazla ve kullanılmayan glukoz karaciğerde glikojen olarak depolanır. Diabetes mellitusta, insülinin hiposekresyonu(yetersiz salgılanması) sonucu vücut metbolizması ciddi olarak etkilenir.Diyabette ana belirtiler poliüri, polidipsi ve polifajidir.

Glukoz kan düzeyleri düşük olduğunda pankreastan Glukagon serbest bırakılır. Glukagon karaciğerde depolanan glikojenin glukoza dönüşümünü hızlandırarak kan şekerinin artmasını sağlar.

8-Böbreküstü bezleri
Adrenal bezler böbreklerin üzerinde yer alır. Her iki bezde korteks ve medulla vardır.
Steroid hormonlar üç gruptur ve adrenal korteks tarafından üretilmektedir.
1-Mineralokortikoidler: Yüksek sodyum ve düşük potasyum düzeylerinde Aldosteron salgılanması uyarılır.
2-Glukokortikoidler: Uzun süreli stres durumlarında kan şekerini artırır ve iltihabi yanıtı baskılayar,bu şekilde vücut direncinin artması sağlanır.
3-Seks hormonları (özellikle erkek seks hormonları): Hayat boyunca küçük miktarlarda üretilmektedir.
Addison hastalığında adrenal korteksin genel olarak yetersiz çalışması söz konusudur.Adrenal korteks hormonlarının fazla salgılanmasında hiperaldosteronizm,Cushinghastalığı ve maskülinizasyon bulguları vardır.
Adrenal medullada sempatik sinir sisteminin uyarısına bağlı olarak katekolaminler (epinefrin ve norepinefrin) üretilir. Ani ve kısa süreli stres durumlarında salgılanır. Fazla salgılanması durumunda sempatik sinir sisteminin aşırı uyarılmasına bağlı tipik şikayetler ortaya çıkar.

9-Gonadlar
Yumurtalıklar pelvis boşluğunda yer alır.
Östrojenler: FSH etkisiyle over folikülleri salgılanır. Ergenlikte östrojen hormonunun etkisiyle üreme organları ve ikincil cinsiyet özelliklerinin gelişimini sağlar. Folikülün gelişmesiyle rahim içi uyarılır ve gelişir.
Progesteron: LH etkisiyle olgunluğa erişen folikülden yumurta atılır. Folikül yumurtlama sonrası corpus luteum adını alır. Corpus luteumdan progesteron salgılanır.

Testisler vücut dışında skrotumda kese içinde yer alır.
Erkeklerde testislerden LH etkisiyle ergenlikte testosteron üretilmeye başlar. Testosteron erkek üreme organlarının gelişimini, erkek sekonder seks karakterlerinin oluşmasını ve testisler tarafından sperm üretimini sağlar.
Kadın ve erkeklerde gonadlardan salgılanan hormonların yetersiz olması kısırlığa neden olabilir.

10-Diğer hormon üreten doku ve organlar
Plasenta hamile kadınlarıda rahim içinde oluşan geçici bir organdır. Birincil endokrin rolü gebeliğin devamını sağlamada ve memelerin emzirmeye hazırlanmasında östrojen ve progesteron üretmektir. Diğer bazı plasentaya ait hormonların üretimi de yapılmaktadır.
Mide, ince bağırsak, böbrek ve kalp gibi genel fonksiyon olarak endokrin özellik göstermeyen organlarda da bazı hücrelerde hormon salgılanması olur.
Bazı kanser hücreleri hormonlar salgılar.

 

Yorum Yaz

Yorum Yapabilmek İçin Lütfen Üye Girişi Yapınız.

Forum Köşemiz