İnme (Felç)

Beynin bir parçasına kan akımı kesildiğinde veya kan akımı ciddi olarak azalıdığında beyne yeterli oksijen ve gıda ulaşamadığında İnme (felç) oluşur. Birkaç dakika içinde, beyin hücreleri ölmeye başlar. İnme dünyada üçüncü ölüm nedenidir ve sakatlığa yol açan hastalıklar arasında ise birinci sırada yer alır. İnme, nöroloji kliniklerine başvuran hastalar arasında önemli bir yer tutar.
İnme prevalansı (belirli bir zamanda bir popülasyondaki olguların total sayısı), inmesi olan olguların insidansına ve yaşayabilen hastalara bağlıdır. Prevelans yaşla birlikte artmaktadır. Coğrafi faktörler prevalansı etkiler. Batı ülkelerinde inme prevalansı 8/1000, Japonya’da 20/1000’dir. Ülkemizde ise bu konuda yapılmış sağlıklı bir çalışma yoktur. İnme tiplerinin oranlarının belirlenmesi oldukça zordur.
Genel popülasyonda yapılan çalışmalarda, iskemik inmeler tüm inmelerin %80-90’ınını oluşturmaktadır. İskemik inmelerde aterosklerozun rolü %27-43 arasında oluşturmaktadır.
İnmeler nöroradyolojik, kardiyolojik, hemotolojik ve biyokimyasal tetkikler göz önüne alınarak; serebral iskemi (%60-80), intraserebral hemoroji (%10-15),  subaraknoid kanama (%3-10) olmak üzere 3 ana grupta toplanmıştır.
İnme acil bir tıbbi durumdur.  Acil müdahale ve tedavi çok önemlidir. Erken tedavi ile beyin hasarını ve olası komplikasyonları en aza indirebilirsiniz.
İnme önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır. Alınan etkin önlemler ve tedavilerle 15 yıl öncesine göre inmeye bağlı ölümler azalmıştır. İnme için risk faktörlerinin  - yüksek tansiyon, sigara ve yüksek kolesterol -  daha iyi kontrolü, bu azalmadan sorumlu olabilir.
Belirtileri:
-Yürümede bozukluk. Ani baş dönmesi, denge kaybı ya da koordinasyon bozukluğu olabilir.
-Konuşma ve anlamada zorluk. Bilinç bulanıklığı oluşabilir. Kelimeleri tam telaffuz edememe veya konuşma ve anlamada güçlük oluşabilir.
-Yüz, kol veya bacakta uyuşma, hissizlik veya hareket ettirememe. Özellikle vücudun bir tarafında, kol veya bacaklarda, yüzde ani uyuşma, güçsüzlük ya da felç gelişebilir. Aynı anda başınızın üzerinde kollarınızı kaldırmaya çalışın. Bir kol düşmeye başlarsa, felç geçiriyor olabilirsiniz. Gülümsemeye çalıştığınızda benzer şekilde, ağzınızın bir tarafı düşebilir.
-Bir veya her iki gözde görmede sorun. Aniden bulanık görme ya da bir veya her iki gözde görme bozukluğu veya çift görme olabilir.
-Baş ağrısı. Ani ve şiddetli baş ağrısına kusma, baş dönmesi ya da bilinç bulanıklığı eşlik edebilir.
Nedenleri:
Beyne giden kan akımı kesildiğinde veya azalıdığında bir inme oluşur. Bu beyin hücrelerinin oksijen ve besindenmahrum kalmasına ve ölmesine neden olabilir. Arterde tıkanma (iskemik inme) veya bir kan damarından sızıntı ya da patlama (hemorajik inme) nedeniyle olabilir. Bazı insanlarda beyin kan akımında geçici bir kesinti ile (geçici iskemik atak)  söz konusu olabilir.
A-İskemik inme
İnmelerin yaklaşık yüzde 85’inde iskemik inme vardır. Beyne giden damarlarda daralma kan akımında ciddi azalmaya ya da tamamen tıkanmasına neden olunca iskemik inme ortaya çıkar. En yaygın inmeler şunlardır:
1-Trombotik inme.  Beyne giden arterlerin birinde kan pıhtısı (trombüs) oluşur. Kan pıhtısı genellikle damar cidarında bulunan yağlı birikinti alanlarında(plak) oluşur. Bu şekilde damarlardan geçen kan akımında azalma meyadana gelir (ateroskleroz).
2-Embolik inme. Bu durumda pıhtı beyin dışındaki damarlarda oluşur (en sık kalpte). Bu durumda pıhtı damarlar içinde hareket eder. Dahaküçük damarlara gelince buradan geçemez ve budamarların beslediği alanlarda iskemi oluşturur. Bu tarz pıhtılara ‘’emboli’’ denir.
B-Hemorajik inme
Beyin damarlarından birinde sızıntı veya rüptür olması durumunda hemorajik felç oluşur. Kontrolsüz yüksek kan basıncı (hipertansiyon) ve damarı duvarlarındaki zayıf noktalar (anevrizmalar) gibi nedenlerlerle oluşabilir.  Daha az yaygın nedeni de arteriovenöz malformasyon (AVM) rüptürüdür. Hemorajik inme türleri şunlardır:
1-Intraserebral kanama. İntraserebral kanamada, beyin dokusu içine damar patlamaları ve kanamaları beyin hücrelerine zarar verir. Damarın ruptür olduğu yerin ötesinde beyin hücrelerine kan gitmez ve bu hücreler zarar görür. Yüksek tansiyon, travma, vasküler malformasyonlar, kan inceltici ilaçların kullanımı ve diğer nedenler beyin içi kanaması neden olabilir.
2-Subaraknoid kanama. Subaraknoid kanamada, beyin ve kafatası yüzeyi arasındaki boşluğa damar ruptürleri sonucu kanama olur. Bu kanama genellikle ani ve şiddetli baş ağrısı ile ortaya çıkar. Subaraknoid kanamalar genellikle anevrizma (damarda küçük kese şeklinde şişlikler) rüptürü nedeniyle olur. Kanama sonrası beyindeki damarlar geğişken olarak daralır (vazospazm) ya da genişler. Bu şekilde beyne giden kan akımı daha da bozulur.
C-Geçici iskemik atak (GİA)
Geçici iskemik atak (GİA- ministroke) Felç geçirme bulgularının olduğu kısa süreli ataktır, genellikle 5 dakikadan daha kısa sürer. GIA sırasında beynin bir parçasında kan akımında geçici bir düşüş meydana gelir.
Beynin bir parçasına giden kan akımı bir pıhtı ya da debris ile bloke olur.  Blokaj geçicidir ve GİA kalıcı belirtiler bırakmaz.
Belirtiler kısa sürse ve geçse bile acil yardım isteyin. GİA geçirdiyseniz, bu, ilerde daha ciddi bir beyin felci geçirebileceğiniz anlamına gelir. Ayrıca sadece bulgularınıza bakıp GİA geçirdiğinizi düşünmemelisiniz. Pek çok hastanın bulgularında düzelme olsa bile, aslında beyin hasarına neden olan bir felç geçiriyor olabilir.
Risk faktörleri:
Birçok faktör beyin felci riskini artırabilir. Bu faktörlerin bir kısmı da kalp krizi riskinizi artırabilir. Felç için risk faktörleri şunlardır:
Tedavi edilebilir risk faktörleri
1-Yüksek kan basıncı - Felç riski 120/80 milimetre (mm Hg) üzerindeki kan basıncı ölçümlerinde rik artmaya başlar. Şeker hastalığı ve diğer risk kfaktörleri araştırılır. Felç riskini azaltmak için yaşınıza uygun hedef kan basıncı düzeyini ayarlamak için doktorunuza danışmanız gerekecektir.
2-Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak.
3-Yüksek kolesterol - 200 mg / dL üzerinde total kolesterol düzeyi riski artırır.
4-Diyabet.
5-Fazla kilolu veya obez olmak.
6-Fiziksel hareketsizlik.
7-Obstrüktif uyku apnesi (Gece boyunca oksijen seviyesini aralıklı olarak düşüren bir uyku bozukluğu).
8-Kalp hastalıkları.Kalp yetmezliği, kalp kusurları, kalp enfeksiyonu veya anormal kalp ritmi de dahil olmak üzere kalp-damar hastalıkları
9-Hormon ilaçları. Bazı doğum kontrol hapları ya da östrojen içeren hormon tedavilerinin kullanılması.
10-Fazla veya aşırı alkol kullanılması.
11-Yasadışı madde kullanımı.
Diğer risk faktörleri
1-Felç, kalp krizi ya da GİA hikayesi veya aile öyküsü.
2-55 yaşında veya daha büyük olmak.
3-Irk.  Afrikalı-Amerikalılarda inme riski daha yüksektir.
4-Cinsiyet.  Erkeklerde kadınlara göre felç riski daha yüksektir. İnme olduğunda kadınlar genellikle yaşlıdır,  ve erkeklere göre ölme riski daha fazladır.
Komplikasyonlar:
Felç sırasında zarar gören beyin dokusunun yerine ve zarar gören alanın genişliğine göre geçici veya kalıcı fonksiyon kayıpları olabilir.
Komplikasyonlar genel olarak şunlardır:
Felç veya kas hareket kaybı. İnme sonrası vücudun bir tarafında felç kalıcı olabilir. Etkilenen taraftaki kas kontrolünün (yüz, kol vb) kaybı söz konusu olabilir. Yürüme, yemek yeme, giyinme gibi günlük aktiviteler zorlaşabilir. Fizik tedavi ile kas hareketinde iyileşme sağlanabilir.
Konuşma ve yutma zorluğu. İnme sonrası ağız ve boğaz kaslarının kontrolü zayıflayabilir. Peltek konuşma, yutma ve konuşma zorluğu oluşabilir. Bazı kişilerde konuşma güçlüğü (peltek konuşma) (dizartri) sözkonusu iken, bazı kişilerde konuşma dili ile ilgili sorunlar (konuşma, okuma, anlama, yazma) (afazi) ile ilgili sorunlar görülebilir.
Hafıza kaybı ya da düşünmede zorluk. İnme sonrası hafıza kaybı yaşanabilir. Birçok kişi düşünmede zorluk, muhakeme güçlüğü, akıl yürütme ve anlamada zorluk yaşayabilir. Bu komplikasyonlar rehabilitasyon tedavileri ile düzelebilir.
Duygusal sorunlar. Felç geçiren insanlar duygularını kontrol etmekte zorlanabilir, ya da depresyon geçirebilir.
Ağrı. Felç geçiren bazı hastaların inme ile etkilenen vücut bölgelerinde, ağrı, uyuşma ya da başka garip hisler olabilir. Bazı insanlar sıcaklık değişimlerine, özellikle de soğuğa aşırı duyarlı olabilir. Bu tip bulgulara merkezi inme ağrısı veya merkezi ağrı sendromu (CPS) denir. Bu komplikasyon genellikle inmeden birkaç hafta sonra gelişir ve zamanla düzelebilir. Ağrı beyindeki bir sorundan kaynaklanır, inme ve ağrı olan bölgede fiziksel bir yaralanma yoktur. Bu açıdan çok az ilaç tedavide etkilidir.
Davranış ve kişisel bakım değişiklikleri.  Felç geçiren insanlar daha içe kapanık ve daha az sosyal olabilir. Hastalar öz bakım yeteneğini kaybedebilir. Bakım ihtiyaçları ve günlük işleri için onlara yardım edecek bir bakıcı gerekebilir.
Herhangi bir beyin hasarında olduğu gibi, bu komplikasyonların tedavi başarısı, kişiden kişiye değişir.
Tanı:
En uygun tedavinin yapılabilmesi için hangi tip beyin felci geçirildiğinin tespit edilmesi gerekir. Bu nedenle yapılacak testler şunlardır:
1-Fizik muayene. Nörolojikmuayene yapılarak hastanın genel durumu değerlendirilir. Daha önce geçirilmiş atak, aile hikayesi sorgulanır. Kalp hastalığı ve kullanışan ilaçlar değerlendirilir.
2-Kan testleri. Kan şekeri, enfeksiyon varlığı araştırılır. Genel kan testleri yapılır. Pıhtılaşma zamanı değerlendirilir.
3-Bilgisayarlı tomografi (BT).  BT taraması ile, beyin kanaması, tümörler, inme alanı ve diğer hastalıklar görülebilir. Kontrast madde verilerek tomografi ile boyon ve kafa içerisindeki damarlar incelenir.
4-Manyetik rezonans görüntüleme (MRG).  MRI iskemik inme ve beyin kanamalarında zarar gören beyin dokusunu algılayabilir. Bazen rezonans anjiyografi, ya da manyetik rezonans venografi  ile damar yapıları daha ayrıntılı olarak incelenebilir.
5- Karotis ultrasonu. Boyundaki karotis arterlerde tıkanıklık (ateroskleroz plağı) araştırılır.
6-Serebral anjiografi.  Kateter ile kasık damarlarından girilerek kontrat madde verilir ve floroskopik olarak boyun ve kafa içindeki ven ve arterlerin görüntüsü alınır.
7-Ekokardiyografi. Ekokardiyografi, kalbin ayrıntılı görüntüleri elde edilir.  Bir ekokardiyografi ile kalpte pıhtı varlığı, kalp kaslarında veya kapakçıklarındaki fonksiyon bozuklukları tespit edilebilir.
Tedavi:
İnmenin tedavisi sebebe yönelik olarak yapılır. Pıhtıya bağlı tıkanma (iskemik inme, hemorajik (kanamalı) inmeye göre daha sık görülür.
I-İskemik inme
İskemik inme tedavisi için, beyne giden kan akımının hızla düzeltilmesi gerekecektir.
1-İlaçlarla acil tedavi.  Pıhtı önleyen ilaçlar (trombolitikler) damar içine verilir. En geç  4,5 saat içinde uygulanmalıdır. Ne kadar erken tedavi edilirse o kadar iyidir. Hızlı tedavi hayatta kalma şansını artırır, aynı zamanda inme komplikasyonları azaltabilir.
-Aspirin. Aspirin, anti-trombotik bir ilaçtır. Başka felç geçirme olasılığını azaltmak için, iskemik inme sonrası hemen tedavi başlanır. Aspirin kan pıhtılarının oluşmasını önler. Acil serviste, bir doz aspirin verilebilir. Daha önceden aspirin almışsanız bunu doktorunuza bildirmeniz gerekir.
Heparin gibi diğer kan inceltici ilaçlar verilebilir, ancak bu ilaç seyrek kullanılır ve acil durumlarda yararlı olduğu kanıtlanmış değildir. Klopidogrel (Plavix), warfarin (Coumadin) veya aspirin ile birlikte uzatılmış salınımlı dipiridamol (Aggrenox) de kullanılabilir, ancak bu ilaçlar genellikle acil servis ortamında kullanılmaz.
-Doku plazminojen aktivatörü (TPA- intravenöz enjeksiyon). Alteplaz denilen bu ilaç, iskemik inmesi olan bazı hastalara genellikle koldaki bir damar yoluyla verilir. bir rekombinant doku plazminojen aktivatörü (TPA) bir enjeksiyon yararlanabilir. Bu güçlü pıhtı açıcı ilacın, inme belirtileri başladıktan sonra 4,5 saat içinde verilmesi gerekir. Bu ilaç inme nedeni kan pıhtısını eriterek kan akışını geri kazandırır.  İnme sonrası tam iyileşmenin sağlanmasında faydalıdır. Beyinde potansiyel kanama gibi riskleri mevcuttur.
2-Acil durum prosedürleri. Doktorlar bazen kısa sürede yapılmalıdır prosedürleri ile iskemik felç tedavisi.
-Beyne doğrudan verilen ilaçlar. Kasıktaki bir arterden girerek tıkalı olan damara ulaşılır. Burada TPA kullanılır.
-Mekanik pıhtı çıkarma. Kateter yoluyla damara ulaşılır ve pıhtı özel mekanizma ile tutularak çıkartılır.
3-Diğer prosedürler. Başka bir felç veya GİA olma riskini azaltmak için, ek prosedürler önerilebilir.
-Karotid endarterektomi. Karotid arter içindeki yağlı plak birikintileri, arter açılarak temizlenebilir. Kalp hastalığı ve diğer tıbbi hastalıkları olan kişilerde riskli olabilir.
-Anjiyoplasti ve stent. Boyundaki daralmış karotid artere kasık damarından girilerek balonla açılır ve stent yerleştirilir.
II-Hemorajik inme
Hemorajik inme tedavisi kanamanın kontrolü ve beyin içi basıncını düşürmeye yöneliktir. Cerrahi işlem de ileride tekrarlama riskini azaltmak için kullanılabilir.
1-Acil önlemler. Eğer  warfarin (Coumadin) veya klopidogrel (Plavix) gibi anti-platelet ilaç kullnıyorsanız, bu ilaçların etkisini ortadan kaldırmak için ilaçlar ye da kan ürünleri verilir. Ayrıca kafa içi basıncı düşüren ilaçlar verilebilir, kan basıncını düşürmek veya nöbetleri önlemek için tedavi uygulanır. Aspirin ve TPA gibi pıhtı açıcı ilaçların kullanılması kontrendikedir, çünkü kanamayı artırabilir.
Beyinde kanama durduktan sonra, vücudun kanama alanını temizlemesi beklenir. Bu dönemde istirahat ve destekleyici bakım önemlidir. Eğer kanama alanı fazlaysa, beyne olan basıncı azaltmak için cerrahi müdahale gerekebilir. 
2-Cerrahi olarak kan damarının onarılması. Cerrahi hemorajik inme ile ilişkili bazı damar anormallikleri onarmak için kullanılabilir.  Anevrizma veya arteriovenöz malformasyon (AVM)’da  rüptür riski yüksek ise müdahale edilmesi gerekebilir:
-Cerrahi klips. Kanamayı durdurmak için, anevrizma dibinde küçük bir klips yerleştirir. Bu şekilde kanama durdurulur, ya da kanamış olan anevrizmanın tekrar kanaması önlenmiş olur.
-Endovasküler embolizasyon-coil. Girişimsel radyologlar kasıktan artere, kateter yardımıyla girer ve anevrizma içine tel stent yerleştirir. Bu stentin içinden iplik benzeri coil adı verilen dolgu maddesi  geçirilerek anevrizma doldurulur. Bu şekilde anevrizma içine kan akışı önlenir ve kanama riski ortadan kalkar.
-Cerrahi  olarak Arteriovenöz malformasyon  (AVM) onarımı. Beynin ulaşılabilen alanlarında bulunan AVM’lar  varsa cerrahi onarım yapılabilir. Derin beyin içinde bulunan büyük AVM’ları her zaman çıkarmak mümkün değildir.

 

Yorum Yaz

Yorum Yapabilmek İçin Lütfen Üye Girişi Yapınız.

Forum Köşemiz