Multiple skleroz

Multipl skleroz (MS), merkezi sinir sisteminin kronik bir hastalığıdır. Otoimmün bir hastalık olduğu düşünülmektedir. Hastalığın seyri genellikle öngörülememektedir. Bazı kişilerde hastalık hafif seyrederken, bazılarında ise konuşma, yazma, görme, yürüme ve diğer yetenekleri etkileyen oldukça yıkıcı bir seyir gösterir. Belirtiler genellikle 20-40 yaşları arasında ortaya çıkar. 15 yaşın altında ve 50 yaşın üstünde nadiren görülür. MS 40-60 derece güney ve kuzey enlemleri arasında sık görülür. Bir bölge Ekvator'a ne kadar yakınsa MS vakası da o kadar azdır.
Miyelin sinir liflerini çevreleyen ve koruyan bir yağ dokusudur. MS hastalığında miyelin birden fazla alanda kaybolur. Miyelin kaybı ile bu alanlarda bağ dokusu oluşturur. Bu alanlar ‘’plak’’ veya ‘’lezyon’’ olarak adlandırılır. Bu şekilde, sinir iletimini sağlayan elektrik uyarılarının taşınması engellenir.

MS belirtileri diğer tıbbi durumlara ya da hastalıklara benzeyebilir. Tanı için mutlaka doktorunuza danışmalısınız.
"Multipl" denmesinin nedeni:
Beyin ve omuriliğin birçok farklı alanı etkilenir.
"Skleroz" denmesinin nedeni:
Hastalık beyin ve omuriliğin hasarlı alanlarında sklerozan plaklar, yani sertleşmiş dokular oluşturur.

Nedenleri:
MS hastalığının olası birçok nedeni vardır:
1-Otoimmün hastalıklar
2-Virüsler gibi enfeksiyöz ajanlar,
3-Çevresel faktörler
4-Genetik faktörler
Ancak hangi faktörlerin MS gelişiminde rol oynadığı kesin olarak bilinmemektedir.

Belirtileri:
MS belirtileri düzensiz, uzun veya kısa süreli, hafif ya da şiddetli olabilir. Etkilenen sinir sisteminin alanına bağlı olarak, çeşitli kombinasyonlar da görülebilir. Aşağıdakiler MS’te en yaygın görülen belirtileridir. Ancak, her kişide farklı belirtilerle karşılaşılabilmektedir.
Belirtiler şunlar olabilir:
MS ilk belirtileri
-Bulanık veya çift görme,
-Kırmızı-yeşil renk ayrımının bozulması,
-Optik nörit (optik sinir iltihabı) nedeniyle ağrı veya görme kaybı,
-Yürümede zorluk,
Parestezi İğne batması"iğnelenme.", ya da uyuşma gibi, anormal his ve ağrılar,
MS diğer belirtiler
Hastalığın seyri boyunca, tek veya değişen oranlarda, aşağıdaki belirtilerden herhangi biri veya tümüyle karşılaşabilirsiniz:
-Ekstremitelerde kas zayıflığı
-Koordinasyon bozukluğu. Yürüme ya da ayakta durmada zorluk.
-Spastisite. Istemsiz kasılma ve spazmlara yol açan kasların tonusunda artış.
-Yorgunluk. Bu fiziksel aktivite ile tetiklenen, ama geri kalanı ile olabilir çökmek olabilir, sürekli, kalıcı yorgunluk mümkündür.
-Duyu kaybı
-Konuşma engelleri
-Titreme
-Baş dönmesi
-İşitme kaybı
-Bağırsak ve mesane bozuklukları
-Depresyon
-Cinsel işlev değişiklikler

MS hastası olan kişilerin %50’sinde bilişsel fonksiyonlarda azalma söz konusudur. Algılamada hafif eksiklikler bazen özel testlerle tespit edilebilir. Aşağıdaki fonksiyonlarda genellikle azalma söz konusudur:
-Konsantrasyon
-Dikkat
-Bellek
-Muhakeme zorluğu

MS belirtilerinin sınıflandırması
Birincil belirtiler  Demyelinizasyonun direk sonucu olarak oluşabilecek bulgular:
• Zayıflık
• Uyuşukluk
• Titreme
• Görme kaybı
• Ağrı
• Felç
• Dengesizleşme
• Mesane ve bağırsak fonksiyon bozukluğu İkincil belirtiler  Birincil semptomların sonucu olarak ortaya çıkabilecek komplikasyonlar:
• Felç ve yatağa bağlı kalmak, yatak yaralarına yol açabilir.
• Mesane fonksiyon bozukluğu tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına neden olabilir.
• Hareketsizlik zayıflığa neden olabilir.  Kötü postür ve gövde kontrolünde zayıflık, kas dengesizlikleri, kemik yoğunluğunda azalma, sığ ve yetersiz nefes alma görülebilir.
• Zayıflık, hareketsizlik ve yutma güçlüğü zatüre riskine yol açabilir. Tersiyer belirtiler   Birincil ve ikincil belirtilere bağlı  sosyal, mesleki ve psikolojik komplikasyonlar:
• Yürümede bozulma ve araba kullanamama yaşam sevincinin kaybına neden olabilir.
• Kronik bir nörolojik hastalıkla baş etmeye çalışmak kişisel ilişkileri bozabilir.
• Depresyon genellikle MS hastalarında sık görülür.

Tanı Kriterleri
MS'de kesin tanı büyük önem taşır. Çünkü doğru tanı hem hastalığın seyrine
etkili olabilen immun modülatör ve immunsupressif tedavilerin uygulanmasına ve
hem de hastanın hastalığın tabiatı ve yapılabilecekler konusunda bilgilendirilmesine
olanak sağlar. MS esas itibariyle klinik bir tanıdır. Tanı; semptom ve bulgularla
hastalığın klinik seyri dikkate alınarak konmaktadır. MR, nörofizyolojik testler ve
BOS incelemesi tanıya ulaşmada önemli katkılar sağlar. Ancak kesin tanı
koydurtacak bir labaratuvar bulgusu yoktur.
1-Manyetik rezonans görüntüleme (MRG): MS tanısı almış hastaların %95’inde, muhtemel MS vakalarının %70’inde, olası MS vakalarının %30-70’inde MRG bulguları anormaldir. Fakat anormal MRG bulguları klinik bulgular olmadığı sürece MS tanısı için yeterli değildir. MS tanısı için, klinik bulgusu olan iki farklı lezyonla birlikte en az iki atak öyküsü gerekmektedir. Lezyonlar T2 ağırlıklı görüntülerde ve proton dansitede artmış sinyal bulgusu verirken T1 ağırlıklı görüntülerde azalmış yoğunlukta izlenir. Lezyonlar özellikle lateral ventriküllerin çevresinde, periventriküler beyaz cevherde, beyin sapı beyaz cevherinde, serebellumda ve spinal kordda yerleşiktir. Sagittal görüntülerde korpus kallozum yerleşimli lezyonlar MS için daha spesfiktir. Plaklar sıklıkla korpus kallozum’un korpusunda görülür. Plaklara ilaveten korpus kallozumda diffüz veya fokal atrofi saptanabilir. MS’de MR kriterleri:MS tanısı için, MRG görüntüleriyle tespit edilen lezyonlarla ilgili şu 4 ana özelliğin 3’ünün bir arada olması gerekmektedir: 1-Gd tutan bir lezyon veya Gd tutan lezyon yoksa 9 tane T2 hiperintens lezyonlar. 2-En az 1 infratentorial lezyon. 3-En az 1 juksta-kortikal lezyon. 4-En az 3periventriküler lezyon. Bir omurilik lezyonu bir beyin lezyonu ile yer değiştirebilir.
2-BOS incelemesi: MS’nin akut alevlenmelerinde BOS’da lenfositik yada polimorfonükleer pleositoz görülebilir (200/mm3’ü geçmez). BOS proteini akut alevlenmelerde yükselir, nadiren 100mg/dl’nin üzerindedir. Vakaların %70’inde IgG indeksi ile gösterilen anormal intratekal IgG sentezi vardır. Ig G indeksi = (BOS IgG/serumIgG) / (BOS albümini/serum albümini). 0.7’nin üzerindeki indeks düzeyi BOS’da IgG sentezini gösterir. IgG oligoklonal bantların varlığı lokal IgG üretimini daha hassas gösterir. Oligoklonal bantlar klinik olarak kesin MS tanısı konmuş hastaların %90’ında saptanır.
3-Uyarılmış potansiyeller: MS hastalarının %80’inde görsel uyarılmış potansiyeller, %70’inde beyin sapı işitsel uyarılmış potansiyaller, %60’ında somatosensoriyal uyarılmış potansiyaller patolojiktir. Anormal uyarılmış potansiyelleri varlığı SSS’nin heterojen tutulumuna ek objektif bulgular sağlar.
4-Poser tanı kriterleri: Kesin MS: A-Klinik olarak; Tip 1 (2 atak, 2 ayrı klinik bulgu), Tip 2 (2 atak, bir klinik bulgu, bir paraklinik bulgu). Paraklinik bulgular; uyarılmış potansiyeller, BBT, MRG, ürolojik testler. B-Laboratuar destekli; Tip 1 (2 atak, bir klinik bulgu veya paraklinik bulgu, BOS OB/IgG), Tip 2 (bir atak, iki ayrı klinik bulgu, BOS OB/IgG), Tip 3 (bir atak, bir klinik bulgu ve bir paraklinik bulgu, BOS OB/IgG). Olası MS: A-Klinik olarak; Tip 1 (2 atak, 1 klinik bulgu), Tip 2 (1 atak, 2 ayrı klinik bulgu), Tip 3 (1 atak, 1 klinik bulgu ve 1 paraklinik bulgu). B-Labaratuar destekli; 2 atak, BOS OB/IgG.
Expanded disability status scale (EDSS): Kurtzke’nin Disability Status skalası ve onun modifiye edilmiş şekli olan EDSS, MS’de en yaygın şekilde kullanılan klinik değerlendirme yöntemidir. Skala 8 fonksiyonel sistemi içerir. Fonksiyonel sistemlerin çoğu 0-6 puan arasında değerlendirilmektedir.

Tedavi
MS’li hastalarla uğraşan hekimlerin tedavide üç hedefi olmalıdır
1.Öncelikle atakların önlenebilmesi,
2.Atak geliştiyse bu akut atağın en az zararla ve en kısa sürede tedavisi
3. İlerleyici seyrin durdurulabilmesi ya da yavaşlatılması

1.Öncelikle atakların önlenebilmesi
Bunun için elimizde 10 yıl öncesine göre daha iyi imkanlar olmakla birlikte atakları kesin olarak önlemek bugün için mümkün değildir fakat atak sıklığını düşüren immunomodulatuar ilaçlar mevcuttur. Bu tedavilerle atak sıklığı ortalama % 28-35 oranında azaltılmaktadır.
Uzun dönem hastalık modifikasyonunda kullanılan ajanlar:
İnterferon tedavisi(Betaferon, Avonex, Rebif)
Glatiramer-acetat (Copaxone)
Intravenöz Immunglobulin G (IVIG)

2.Akut atak tedavisi
Akut atak, 24 saatten uzun süren, beyaz cevheri
etkileyen bir fokal fonksiyon bozukluğudur. Tipik olarak birkaç gün boyunca
progresyon göstermeye devam eder, bir haftadan önce maksimuma ulaşır, daha sonra
ortalama 30 günde yavaşça azalır. Akut atak tedavisinde glukokortikoidler ve daha
ender olarak adrenokortikotrofik hormon (ACTH) kullanılır. Her iki ilacın da anti inflamatuar ve immunsupresif etkileri olup MS de klinik relaps süresini kısaltırlar.
Her atak tedavi gerektirmeyebilir. Buna hastanın klinik durumuna göre karar verilir.
Temel ilke hastanın gündelik aktivitelerini kısıtlamayan atakları mutlaka
kortikosteroidlerle baskılamanın zorunlu olmadığıdır. Steroid tedavisinde intravenöz
metilprednizolon 5-10 gün boyunca 1000mg/gün dozunda 150 ml dekstroz veya
serum fizyolojik içinde yaklaşık 1-2 saat içinde verilir. Tedaviye oral steroid ile
devam edilmesi hastanın durumuna ve buna bağlı olarak doktorun kararına bağlıdır.
Steroid kullanımı sırasında yan etkilerine karşı dikkatli olunmalıdır

Semptomatik tedavi; MS hastalarında sık izlenen kronik belirtilerin varlığında
kullanılan semptomatik tedaviler akut veya uzun vadeli tedavinin her zaman bir
parçasıdır.
Semptomatik tedavi seçenekleri:
1. Spastisite: Baklofen, tizanidin, dantrolen, diazepam, botilinum toksini
2. Yorgunluk: Amantadin, pemolin, 4-aminopridin, selektif serotonin geri
alım inhib.
3. MS ile ilişkili akut ağrı: Karbamazepin, benzodiazepinler, baklofen
4. MS ile ilişkili kronik ağrı: Trisiklik antidepresanlar, karbamazepin,
baklofen, psikoterapi, cerrahi uygulamalar
5. Paroksismal belirtilere bağlı ağrı: Karbamazepin
6. Mesane disfonksiyonu: Antikolinerjikler, İntermittant self-kateterizasyon,
α- blokerler, betanekol, desmopresin
7. Tremor: Karbamazepin, klonazepam, primidon, propranolol, klozapin,
cerrahi
8. Seksüel disfonksiyon: Papaverin, prostaglandin E, sildenafil, lumbrikanlar
9. Vertigo: Ondansetron
10. Isı ve egzersiz duyarlılığı durumunda: 4-aminopridin
11. Depresyon: Anti-depresanlar (SSRI-TSA)
12. Patolojik ağlama-duygu durum dengesizliği: SSRI
3613. Nöbetler ve diğer paroksismal belirtiler: Antikonvulsanlar
14. Konstipasyon tedavisi : Sabah aç karna su içilmeli, kahvaltı sonrası tuvalet gereksinimi için zaman ayrılmalı, Bol lifli gıda (meyve, sebze, kepekli ekmek) yenmeli, bol sıvı(en az 8 su bardağı) içmeli, düzenli egzersiz yapılmalı, tuvalet ihtiyacını ertelememeli, çay, kahve gibi
kolonik stimülanlardan uzak durulmalı, bazı ağrı kesiciler, antidepresanlar, demir
preparatları, epilepsi ilaçları, antiasitler ve spazmolitikler dikkatli kullanılmalı.
İ laç tedavisi:
Hiperosmotik ajanlar: Sorbitol, laktuloz, polietilenglikol
Suppozituarlar: Gliserin, bisacodyl
Diğer laktasifler: Docusate, casantnol, magnezyum hidroksit, bisacodylMultipl Skleroz'da

3. İlerleyici seyrin durdurulabilmesi ya da yavaşlatılması
Bu güne dek çok sayıda ilacın uzun ve zahmetli süre ve yöntemlerle
denenmesine karşın bu alanda tatminkar gelişmeler ne yazık ki sağlanabilmiş
değildir. Primer progresif hastalarda semptomatik ve fizyoterapi tedavisi yanında
seyri yavaşlatan -görece- en güvenli ilaç düşük doz methotraxate 7.5mg/haftada bir
kez oral yolla uygulama olarak genel kabul görmektedir. Siklofosfamide,
azotiopürin, siklosporin, mitoksantron gibi ilaçlarda da kullanılmaktadır.

Yaşam Kalitesi Ölçekleri
Multipl skleroz (MS) tedavisindeki temel amaç, mortaliteden daha çok
morbiditenin belirgin sorun olduğu diğer kronik nörolojik hastalıklarda olduğu gibi,
hastalığın, hastanın günlük yaşamına olumsuz etkisini azaltmaktır. Dolayısıyla,
hastanın hastalığını algılayış biçimi, hastalığın herhangi bir döneminde, bir tedavi
seçeneğinin etkinliğini göstermekte büyük önem taşır. Yaşam kalitesi çalışmaları
MS'te göreceli olarak yeni bir ilgi alanını oluşturur ki; bu konuda ilk çalışma,
yalnızca 12 yıl önce, Rudick ve arkadaşlarının MS'te yaşam kalitesinin enflamatuvar
barsak hastalıkları ve romatoid artritten daha fazla etkilendiğini gösterdikleri
çalışmadır. O zamandan günümüze MS'te yaşam kalitesi, daha özgül olarak,
sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi (SİYK) hakkında yoğun bir bilgi birikimi sağlanmıştır.
 

-Multiple Skleroz hastalığı kimlerde görülür? hastalık dağılımı toplumlarda nasıldır?
-Multiple Skleroz hastalığının olası nedenleri nelerdir?
-Multiple Skleroz hastalığının sınıflandırması nasıldır?
-MS için tipik belirtiler nelerdir?

Yorum Yaz

Yorum Yapabilmek İçin Lütfen Üye Girişi Yapınız.

Forum Köşemiz