Serebral palsi

Serebral palsi en sık doğum öncesi gelişmekte olan olgunlaşmamış beynin hasarına bağlı olarak oluşan bir hareket, kas tonusu veya duruş buzukluğudur.

Belirtiler, bebeklik veya okul öncesi yıllarda ortaya çıkar. Genel olarak, serebral palside bacaklarda ve gövdede, anormal duruş, istemsiz hareketler, yürümede dengesizlik, abartılı refleksler, vücutta sertleşmeler ya da gevşeklik vardır. Ya da bunların bir kombinasyonu görülebilir.

Serebral palsi olan kişilerde yutma güçlüğü ve göz kaslarında dengesizlik olabilir. Serebral palsi olan kişilerde kas sertliği nedeniyle vücutlarının çeşitli yerlerinde hareket kısıtlılığı görülebilir.

Fonksiyonel yeteneklere serebral palsinin etkisi büyük ölçüde değişir. Bazıları için yürümek mümkün değildir, bazıları ise yürümek edebiliyoruz. Bazılarında normal, bazılarında ise normale yakın zihinsel fonksiyon olabilir. Bazıları ise zihinsel engelli olabilir. Epilepsi, körlük ya da sağırlık da mevcut olabilir.

Serebral palsi olan kişilerde genellikle altta yatan gelişimsel beyin anormallikleri vardır.

Belirti ve bulgular büyük ölçüde değişebilir. Serebral palsi ile ilgili hareket ve koordinasyon sorunları genel olarak şunlardır:

  • Kas tonusunda değişimler, çok sert ya da çok gevşek olabilir
  • Sert kaslar ve abartılı refleksler (spastisite)
  • Normal reflekslerle birlikte sert kaslar (sertlik)
  • Kas koordinasyon bozukluğu (ataksi)
  • Titreme ya da istemsiz hareketler
  • Yavaş, kıvranan hareketler (atetozis)
  • Kolların üzerinde kendini yukarı iterek kalkma, tek başına oturma veya emekleme gibi kilometretaşı gelişimsel motor becerilerde gecikmeler
  • Vücudun bir tarafını kullanmayı tercih etme, mesela tek eli kullanma, emeklerken tek bacağı sürükleme
  • Yürümede zorluk; mesela bu parmaklar üzerinde, çömelerek yürüme, dizlerin çarprazlanarak makas benzeri veya geniş yürüme
  • Aşırı salya akması veya yutma ile ilgili sorunlar
  • Emme veya yeme zorluğu
  • Konuşma gelişiminde gecikmeler veya konuşmada zorluk
  • Bazı kararlı hareketlerde zorlanma, mesela kaşığı veya pastel boyayı almada zorluk

 

Serebral palsi ile ilgili sorunlar bir bacak veya vücudun bir tarafında sınırlı olabilir, ya da bütün vücudu etkileyebilir. Serebral palsi nedeni olan beyin hasarı genellikle ilerleyic, değildir. Bu nedenle bulgularda zamanla kötüleşme olmaz. Fakat serebral palsi ciddi olarak tedavi edilmediğinde kas sertliği ve kaslarda kısalma görülebilir, bu da hastanın genel sağlığını etkiler.

Diğer nörolojik problemler
Serebral palsi ile ilgili beyin anormallikleri bazı nörolojik sorunlara neden olabilir.

  • Görme ve işitme problemi
  • Zihinsel engelli olma
  • Nöbetler
  • Anormal dokunma veya ağrı algıları
  • Ağız hastalıkları
  • Ruh sağlığı (psikiyatrik) bozukluklar
  • İdrar kaçırma

 

Serebral palsili bir çocukta beyin gelişimindeki hasar genellikle doğumdan önce gelişir, bir anormallik veya bozulma neden olur. Birçok durumda, bu bozukluk tesisinin tetik bilinmemektedir.

Beyin gelişimi ile sorunlara yol açabilir faktörler şunlardır:

1-Beyin gelişimi kontrol genlerinde rastlantısal mutasyonlar.

2-Gelişmekte olan fetusu etkileyen gebelik enfeksiyonları.

3-Fetal inme, gelişmekte olan beyin kan akımı bir bozulma.

4-Zor doğuma bağlı beyinde oksijen eksikliği (asfiksi). Bu nadir bir nedendir.

5-Beyin içinde ya da çevresinde iltihaba neden olan bebeklik enfeksiyonları.

6-Bir motorlu araç kazası veya düşmeye bağlı kafa travması.

 

Risk faktörleri:

Pek çok faktör serebral palsi gelişimine neden olabilir.

I-Anne sağlığı ile ilgili faktörler:
Gebelik sırasında bazı enfeksiyonlar ya da sağlık sorunları serebral palsili bir bebek doğurma riskini artırabilir. Özellikle önemli enfeksiyonlar şunlardır:

  • Kızamıkçık (rubella). Kızamıkçık ciddi doğum kusurlarına neden olabilen viral bir enfeksiyondur. Aşılanma ile önlenebilmektedir.
  • Suçiçeği (suçiçeği). Suçiçeği kaşıntı ve döküntü ile seyreden bulaşıcı viral bir enfeksiyondur ve gebelik komplikasyonlara neden olabilir. Aşılanma ile önlenebilmektedir.
  • Sitomegalovirüs. Sitomegalovirüs grip benzeri belirtilere neden olur.v Eğer annede gebelik sırasında ilk aktif enfeksiyon oluşursa doğum kusurlarına yol açabilmektedir. Sık bir viral enfeksiyondur.
  • Toksoplazmozis. Toksoplazmozis kontamine yiyecek, toprak ve enfekte kedi dışkısı ile bulaşan bir paraziter enfeksiyonudur.
  • Frengi. Frengi cinsel yolla bulaşan bakteriyel bir enfeksiyondur.
  • Metil cıva gibi toksinler, toksinler. Doğumsal kusur riskini artırabilir.
  • Diğer koşullar. Annede tiroid problemleri, annenin zihinsel engelli olması ya da nöbet geçirmesi serebral palsi riskini artırabilir.

II-Bebeklik hastalıkları:

Serebral palsi riskini artırabilen yeni doğan ve bebeklik dönemi hastalıkları şunlardır:

  • Bakteriyel menenjit. Beynin veya omuriliği çevreleyen zarın iltihabına neden olan bakteriyel bir enfeksiyondur.
  • Viral ensefalit. Beynin veya omuriliği çevreleyen zarın iltihabına neden olan viral bir enfeksiyondur.
  • Ciddi  veya tedavi edilmemiş sarılık. Sarılık cildin sararması ile seyreden bir durumdur. "Kullanılan" kan hücrelerinin yan ürünleri (biluribin) kandan temizlenemediğinde sarılık oluşur.

III-Gebelik ve doğumla ilgili diğer faktörler:
Serebral palsi riski ile ilişkili gebelik ya da doğum faktörleri şunlardır:

  • Erken doğum. Normal bir gebelik 40 hafta sürer. 37. gebelik haftasından önce doğan bebeklerde serebral palsi riski artar. Bebek ne kadar erken doğarsa riskte o ölçüde artar.
  • Düşük doğum ağırlığı. 2.5 kilogram altında doğan  bebeklerde serebral palsi riski daha fazladır. Doğum ağırlığı düştükçe risk de artar.
  • Makat doğum. Serebral palsili bebeklerin baş gelişi yerine ayak geliş pozisyonunda (makat) olması olasılığı daha yüksektir.
  • Çoğul gebelik. Çoğul gebeliklerde serebral palsi riski artar. Eğer bebeklerden bir veya daha fazlası ölürse, hayatta kalanlarda serebral palsi riski artar.

 

Kaslarda güçsüzlük, spastisite ve koordinasyon problemleri gibi komplikasyonlara neden olabilir.

  • Kas kontraktürü. Kontraktür kaslarda ciddi sertleşmeye (spastisite) bağlı olarak kas dokusunda  kısalma olmasıdır. Kontraktürler, kemik büyümesini engeller, kemiklerde  bükülme ve eklem deformiteleri, çıkık veya kısmi çıkıklara yol açabilir.
  • Yetersiz beslenme. Yutkunma zorlukları ya da beslenme sorunları serebral palsili çocuğun yeterli beslenmesini zorlaştırabilir. Buna bağlı olarak büyüme geriliği, kemiklerde  zayıflık nedeni olabilir. Çocuğun yeterli beslenebilmesi için beslenme sondası (tüpü) gerekebilir.
  • Psikyatrik sorunlar. Serebral palsi olan kişilerde depresyon gibi ruh sağlığı (psikiyatri) bozuklukları görülebilir. Sosyal izolasyon ve engelli olma durumuyla baş etme zorlukları depresyona katkıda bulunabilir.
  • Akciğer hastalığı. Serebral palsisi olan kişilerde akciğer rahatsızlığı ve solunum zorlukları gelişebilir.
  • Nörolojik durumlar. Serebral palsili hastalarda hareket bozuklukları veya zaman içinde nörolojik bulgularda kötüleşme olabilir.
  • Kas spastisitesine bağlı olarak eklemlerin anormal yerleşimi nedeniyle eklem dejenerasyonu sonucu ağrılı osteoartit bulgularının erken gelişmesine neden olabilir.

 

 

Testler ve tanı

Serebral palsi şüphesi varsa, bazı tanısal testler yapılması gerekir.

Beyin taramaları
Beyin görüntüleme yöntemleri beyinde hasar veya anormal gelişim alanlarını ortaya çıkarabilir. Bu testler şunlardır:

  • Manyetik rezonans görüntüleme (MRG). MRIincelemede  radyo dalgaları ile çocuğunuzun beyni detaylı olarak incelenir. MRI genellikle tercih edilen görüntüleme yöntemidir.
  • Kranial ultrasonografi. Bebeklik yapılan bir görüntüleme yöntemidir. Bir kranial ultrasonografi beynin görüntüleri elde etmek için yüksek frekanslı ses dalgalarını kullanır. Bu yöntemde amaç ayrıntılı bir görüntü elde etmek değildir; ön bir değerlendirme sağlayabilir.
  • Bilgisayarlı tomografi (BT). BT incelemede çocuğunuzun beyninin kesitsel görüntüleri elde edilir, bu test  için X-ışınları kullanır.
  • Elektroensefalografi (EEG) . Çocuğunuz  nöbet geçiriyorsa, epilepsi, olup olmadığını değerlendirmek için bir elektroensefalografi (EEG) istenebilir. Beyindeki elektriksel aktivite kafa derisi üzerine uygulanan elektrotlarla kaydedilir. Beyinde anormal elektriksel aktivite olması epilepsi olabileceğini düşündürür.

Laboratuvar testleri
Kan pıhtılaşma bozuklukları, genetik veya metabolik bozukluklar için testler yapılır.

Ek testler
Çocuğunuzda serebral palsi tanısı varsa, bazı uzmanlık birimlerine gönderilerek ek değerlendirmeler yapılır:

  • Görmenin değerlendirmesi
  • Işitme testleri
  • Konuşmanın değerlendirilmesi
  • Zihinsel engellilik tespiti ve derecesi
  • Hareket bozuklukları

 

Tedaviler, terapiler ve ilaçlar

Serebral palsili çocuklar ve yetişkinler bir tıbbi bakım ekibi ile uzun süreli bakım gerektirir. Bu ekip içerebilir:

  • Çocuk doktoru. Spastik çocuk için tedavi planı ve tıbbi bakımı denetler.
  • Pediatrik nörolog. Beyin ve sinir sistemi bozuklukları reşhis ve tedavisinde önemlidir.
  • Ortopedik cerrahi. Kas ve kemik hastalıkları tedavisinde eğitimli bir doktor, kasların ve kemiklerin gelişimsel bozukluklarının erken tedavisinde ve rehabilitasyonunun sağlanmasında önemlidir.
  • Fizik tedavi. Bir fizyoterapist çocuğunuzun kas gücünü ve yürüme becerilerini artırmasına yardımcı olur. Kaslarda spastisite oluşmasını engellemek için egzersiz programları düzenler.
  • Konuşma-dil uzmanı. Çocuğunuzda yutmada ya da konuşmada sorun varsa, konuşma terapisi ile çocuğunuzun konuşma ve iletişim becerilerini artırabilirsiniz.
  • Gelişim terapisti. Gelişim terapisti çocuğunuzun yaşına uygun davranışlar, sosyal beceriler ve iletişim becerileri geliştirmesine yardımcı olur.
  • Psikyatri uzmanı. Bir psikolog veya psikiyatr, çocuğun bir sakatlıkla yaşamayı öğrenmesine yardımcı olabilir.
  • Sosyal hizmet uzmanı. Bir sosyal hizmet uzmanı hizmet alma ve bakım merkezlerine geçişler için planlama yapar, bu konuda aileye yardımcı olabilir.
  • Özel eğitim öğretmeni. Bir özel eğitim öğretmeni öğrenme güçlüğü derecesini, eğitim ihtiyaçlarını belirler ve uygun eğitim kaynakları tanımlar.

İlaçlar
Kaslarda gerginliği azaltmak için, kasların fonksiyonlarını geliştirmek için, ağrı tedavisinde ve diğer serebral palsi bulgularınındüzeltilmesinde ilaç tedavisi kullanılabilir.

  • İzole spastisite. Spastisite bir kas grubuna izole ise, doktorunuz doğrudan kas, sinir ya da her ikisi içine onabotulinumtoxinA (Botox) enjeksiyonları önerebilir. Botox enjeksiyonları salya akmasını önlemek için kullanılabilir. Her üç ayda bir enjeksiyon gerekir.

Yan etkileri ağrı, morarma ya da ciddi zayıflık olabilir. Diğer daha-ciddi yan etkileri solunum ve yutma güçlüğüdür.

  • Genelleştirilmiş spastisite(Tüm vücut etkileniyorsa) kas gevşeticiler sert, spastik  kasların gevşemesine yardımcı olabilir. Bu ilaçlar diazepam (Valium), dantrolen (Dantrium) ve baklofen (Gablofen) içerir.

Diazepam bağımlılık yapabilir, bu nedenle uzun süreli kullanılması önerilmez. Uyku hali, halsizlik ve salya akması olası yan etkileridir.

Dantrolenin yan etkileri uyku hali, mide bulantısı ve veya ishaldir.

Baklofenin yan etkileri uyku hali, kafa karışıklığı ve mide bulantısıdır. Baklofen, bir tüp ile omurilik içine doğrudan pompalanır. Pompa cerrahi olarak karın  bölgesinde deri altına yerleştirilir.

Çocuğunuzda salya akmasını engellemek için bazı ilaçlar kullanılabilir. Bunlar trihexyphenidyl, skopolamin (Scopace) veya glikopirolat (Robinul, Robinul Forte) gibi ilaçlardır.

Cerrahi ya da diğer işlemler
Cerrahi spastisite nedeniyle kas sertliği veya doğru kemik anormallikleri azaltmak için gerekli olabilir. Bu tedaviler şunlardır:

  • Ortopedik cerrahi. Ciddi kontraktür veya deformiteleri olan çocuklarda, kol, kalça ve bacakları uygun pozisyona getirmek için, düzeltici bir ortopedik ameliyat gerekebilir.
  • Sinirlerin kesilmesi. Bazı ciddi durumlarda, diğer tedavilerden yanıt alınamazsa, sinirler kesilerek kas rahatlatılır ve ağrı azalır, bu tedavi  his kaybına neden olabilir.

Serebral palsi oluşmasını engellemek için alınabilecek önlemler:

Serebral palsi vakalarının çoğu önlenemez, ancak riski azaltabilir. Eğer hamileyseniz veya hamile kalmayı planlıyorsanız, sağlıklı bir gebelik ve gebelik komplikasyonlarını en aza indirmek için dikkat etmeniz gerekenler:

  • Aşılarınızı düzenli yaptırın. Kızamıkçık gibi hastalıklara karşı aşılanma, fetusta beyin hasarına neden olabilecek bir enfeksiyonu önleyebilir.
  • Gebelikte dengeli beslenin ve enfeksiyonlardan korunun.  Sağlıklı gebelik geçiren kişilerde serebral palsi geçirme riski daha azdır.
  • Erken dönemde ve sürekli doğum öncesi bakım önemlidir. Hamilelik sırasında doktorunuza düzenli kontrole gitmeniz, sizin ve bebeğinizin risklerini azaltmak için gereklidir. Düzenli doktor ziyaretleri erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve enfeksiyonları önlemede yardımcı olabilir.
  • Çocuk güvenliğini sağlama. Araba koltuğu kullanmak, bisiklet kullanırken kask takmak, yatak emniyeti gibi önlemler çocuğunuzun kafa yaralanmalarını önlemede  önemlidir.

 

Yorum Yaz

Yorum Yapabilmek İçin Lütfen Üye Girişi Yapınız.

Forum Köşemiz